Flam - Utoya

De volgende dag vertrekken we met de bus naar Gudvangen voor een korte cruise over het beroemde Naeroyfjord. We stoppen onderweg met de bus in Voss. Ik wandel daar eerst richting het Vangsvatnet meer en kan een grijze granieten obelisk zien staan in een grasveld, strak en rechtop, geplaatst op een sokkel. De obelisk herdenkt lokale strijders die vochten voor Noorwegen tijdens Napoleontische oorlogen, specifiek in de periode 1807 - 1814. Hij werd opgericht in 1914 ter gelegenheid van het 100 jarig jubileum van de Noorse onafhankelijkheid. Noorwegen werd in 1814 formeel onafhankelijk van Denemarken, maar kwam kort daarna in een gedwongen unie met Zweden. De onafhankelijkheid was dus tijdelijk, maar leidde wel tot de oprichting van de Noorse grondwet. Daarna ga ik gaan kijken naar de Voss kerk of Vangskyrkja. Het is een middeleeuwse stenen kerk uit de 13^de eeuw, gebouwd in Romaanse stijl, met dikke muren, ronde bogen en een sobere monumentale uitstraling. Ze is één van de oudste nog actieve kerken in Noorwegen en vormt een belangrijk historisch en cultureel symbool voor de regio. Ze werd gebouwd tussen 1271 en 1277 ter vervanging van een oudere houten staafkerk.

Bij mijn verkenning van Voss kom ik een opvallende woning tegen. Dit is het Laerumhuset en het is een cultureel en educatief centrum dat zich richt op onderzoek, kennisdeling en maatschappelijke ontwikkeling. Het huis heeft een traditionele Noorse houten architectuur, behorend tot het erfgoed van een historisch woonhuis in de stijl van het 19^de -eeuwse bourgeoisie. Het valt op door zijn rijke houtsnijwerk, kleuren en nationale symboliek. Je merkt een steil hellend dak op met sierlijke daklijsten. Ook het gedetailleerd houtsnijwerk rond balkons, ramen en dakranden valt op. De combinatie van geel met groene accenten in de gevel is typisch voor landelijke Noorse huizen en dit straalt warmte en identiteit uit. Op het balkon zie je bloembakken met rode bloemen. Deze versterken het landelijk karakter en geven het huis een levendige uitstraling. De aanwezigheid van de Noorse vlag wijst op nationale trots en de publieke functie van het huis.

De vlag van Noorwegen toont een donkerblauw Scandinavisch kruis met witte randen op een rode achtergrond. De vlag van Noorwegen is rijk aan symboliek. Het rode veld met het donkerblauwe kruis en witte randen staat voor christelijke traditie, Scandinavische verbondenheid en democratische idealen. Het Scandinavische kruis, waarvan de verticale balk naar de vlaggenmast is verschoven, is een christelijk symbool. Het rood staat voor kracht en moed, het wit staat voor zuiverheid en vrede en het blauw symboliseert vrijheid en rechtvaardigheid. De vlag werd officieel erkend in 1898 als nationale vlag, hoewel ze al sinds 1821 in gebruik was.

Ik wandel vervolgens nog naar het station in Voss, dat geopend werd in 1883. Deze spoorweg is geïntegreerd in de Bergensbanen die Oslo met Bergen verbindt. Het stationsgebouw heeft een klassieke Noorse uitstraling, met natuurstenen gevels en houten details. Vervolgens wandel ik terug en ga de andere kant van de Voss kerk gaan verkennen. Ik kan hier veel muurschilderingen zien op de gevels van huizen. Veel muurschilderingen verwijzen naar natuur, sport, folklore en vrijheid. Achter de kerk op een plein kan ik nog een standbeeld zien van een oude vrouw in traditionele klederdracht met een mand. Het is een eerbetoon aan de traditionele Vossing boerin en haar rol in het lokale leven. Het beeld symboliseert arbeid, zorg, verbondenheid met de natuur en gemeenschap. Haar houding is rustig maar krachtig, met een blik die zowel nederigheid als waardigheid uitstraalt.

Daarna keer ik terug naar de bus en rijden we verder naar Gudvangen. Het ligt aan het einde van de smalle Naeroyfjord, een zijarm van de Sognefjord, omringd door steile bergen tot wel 1800 meter hoog. Gudvangen betekent letterlijk “de plaats van de goden bij de haven”. Gudvangen zelf is klein en rustig, met slechts zo’n 100 inwoners. Ik kan hier verschillende felgekleurde kajakboten in het geel of het rood aan het Naeroyfjord zien liggen. Er worden hier kajaktochten georganiseerd om te varen in het fjord. Wij stappen naar het vertrekpunt voor boottochten over het Naeroyfjord. Hier stappen we op een fluisterboot. Het is een elektrisch aangedreven boot die vrijwel geruisloos over het water vaart. Ideaal eigenlijk voor natuurgebieden, fjorden en stille meren. De fluisterboten worden gebruikt om de stilte van het landschap te respecteren. We varen ongeveer 20 km over water naar Flam en de boottocht duurt iets minder dan 2 uur. Het Naeroyfjord is 17 km lang en is beroemd om zijn smalle vaargeul, steile bergwanden en talloze watervallen. Je vaart langs verlaten boerderijen. Je kan wel degelijk begroeiing zien langs de oevers van het water, zoals oa loofbomen, naaldbomen, struiken en mossen. Het groen is soms intens en maakt het levendig. Op de bergflanken zijn ook kale rots plekken zichtbaar. De Naeroyfjord is een Unesco werelderfgoed locatie vanwege dit dramatisch samenspel van groen en steen. Na ongeveer een uur varen maakt de boot een bocht naar rechts, waarbij het water zich verbreedt tot de Aurlandsfjord. Deze fjord is breder en rustiger met ook groene hellingen. Op een gegeven moment merk je het dorp Flam op in de verte. Bij onze aankomst kon je een grote cruiseboot zien liggen. Direct aan de waterkant van Flam kan ik verschillende Noorse vissershutten zien, ook wel rorbuer genoemd, met uitzicht op de fjord. Het werd oorspronkelijk gebruikt door vissers, maar nu zijn ze omgebouwd tot vakantiehuisjes. De huisjes zijn vaak identiek en in een rij geplaatst, wat zorgt voor een harmonieuze aanblik. De grote ramen aan de waterzijde zijn voor het uitzicht en licht en geven een gevoel van verbondenheid met de natuur. Ze zijn diep rood met witte raamomlijsting, een klassiek kleurenpalet dat contrasteert met het groen van de bergen en het blauw van het fjord.

We stappen van de boot in Flam. Het dorp biedt een verrassend gevarieerd aanbod aan restaurants, cafés en boetiekwinkels welke allemaal genesteld zijn tussen bergen en water. Ik ben iets gaan eten in een karakteristiek restaurant dat is ondergebracht in een oude houten treinwagon. Het is een unieke setting hier in het hart van Flam. Je zit buiten aan houten tafels met uitzicht op de bergen. Het is ideaal voor een snelle lunch of een ontspannen pauze. Na het middageten ga ik Flam verder verkennen. In Flam vind je een verrassend aanbod aan winkels, waaronder kledingwinkels, souvenirshops en speciaalzaken met Noorse designproducten. De trollenbeelden kan je hier ook zien staan aan de ingang van een souvenirshop.

Flam heeft hier ook een eigen brouwerij, nl de beroemde Aegir brouwerij. Deze Viking geïnspireerde brouwerij is één van de populairste attracties in het dorp en biedt zowel ambachtelijk bier als een unieke eetervaring. Het is in 2007 opgericht en is sindsdien uitgegroeid tot één van de top craft breweries van Noorwegen. Ik merk op dat het gebouw is geïnspireerd op een Noorse staafkerk, met drakenkoppen en drijfhoutwanden.

Ik kan aan de waterkant bij de cruiseterminal nog een kunstwerk zien van een draaiende wereldbol op een klein platform in het water. De grote metalen wereldbol is gemonteerd op een sokkel die het mogelijk maakt om langzaam te draaien. De bol reflecteert het zonlicht, waardoor hij opvalt tegen het fjordlandschap. Het kunstwerk verwijst naar Flam als internationale ontmoetingsplek waar reizigers van alle continenten samenkomen. De draaiende beweging benadrukt wereldwijde circulatie, reizen en verbondenheid.

Ik zie een borstbeeld van de ingenieur Johannes H. Heiberg. Het is een bronzen beeld en staat op een natuurstenen hoge sokkel. Hij kijkt in de richting van de rails en was een sleutelfiguur in de ontwikkeling van de Flamsbanen. Hij speelde een cruciale rol in het ontwerp en de bouw van deze spectaculaire spoorlijn. Hij ontwikkelde oplossingen voor het extreme hoogteverschil en de steile hellingen van het traject. Zijn werk wordt gezien als een hoogtepunt van Noorse spoorwegbouwkunde. Het borstbeeld eert de visie, het doorzettingsvermogen en technische bekwaamheid die nodig waren om de Flamsbanen te realiseren. Het was de man die het mogelijk maakte om Flam per trein te bereiken. Je kan hier in het oude station naar het Flamsbana museum gaan. Het museum vertelt het verhaal van de bouw van de Flamsbanen, één van de steilste spoorlijnen ter wereld.

De spoorweggeschiedenis van Flam draait om de iconische Flamsbana. Het is een spectaculair treintraject en deze lijn verbindt het fjorddorp Flam met het bergstation Myrdal en is een technisch meesterwerk en een toeristische trekpleister. Of je zou Flamsbana kunnen omschrijven als de spoorlijn tussen fjord en berg. Het heeft een lengte van 20,2 km, van 2 meter boven zeeniveau in Flam tot 867 meter in Myrdal. Het heeft een stijging van 55 promille, wat uitzonderlijk steil is voor een normale spoorlijn. Er zijn 20 tunnels op het traject, waarvan 18 met de hand gegraven. De aanleg van de Flamsbanen gebeurde tussen 1923 en 1940.

We verzamelen aan het perron om naar de Flamsbana trein te gaan. Je ziet dat de bergen steil omhoog rijzen achter het station. Het station is klein en is gemaakt uit hout met een rustieke uitstraling. Je kan hier ook op een ander spoor een oude locomotief zien staan. Onze trein staat klaar, donkergroen van kleur en glanzend. We worden door het treinpersoneel begeleid naar de wagon waar onze zitplaatsen zijn. Onze zitplaatsen werden op voorhand reeds gereserveerd. We zitten in de trein en kunnen op de schermen in de trein informatie lezen over het treintraject. Dan klinkt het fluitsignaal voor vertrek en dan komt de trein langzaam in beweging. De trein begint te klimmen, niet met haast, maar met ritme. Vanaf een gegeven moment wordt het raam als het ware een schilderij dat steeds veranderd. Het is een schilderij met watervallen, rotswanden, bergtoppen, kolkende rivieren, bruisende beken, berkenbossen, groene velden met rood gekleurde houten woningen. Er komt een tunnel en dan weer licht. Er komt een brug en dan zie je diepte. Je kan genieten vol verwondering van de prachtige landschappen.

De trein volgt grotendeels de loop van de rivier de Flamselvi, die van Myrdal naar Flam stroomt. Je ziet haar kolken, stromen en schuimen langs rotsen, onder bruggen en door smalle kloven. De Flamsbana trein stopt bij de indrukwekkende en spectaculaire Kjosfossen waterval. We kunnen uitstappen uit de trein om van dichtbij te genieten van de waterval op een uitkijkplatform. Deze waterval is enkel bereikbaar per trein en vormt één van de meest iconische tussenstops van deze bergspoorlijn. De waterval stort zich 93 meter naar beneden, gevoed door het Reinungavatnet-meer. Terwijl je de waterval bewondert, klinkt er dramatische muziek uit verborgen luidsprekers. Hier kan je een korte voorstelling meemaken, want er verschijnt een mysterieuze danseres in rode jurk hoog op de rotsen naast de waterval en het kolkende water, begeleid door deze muziek. Dit is een betoverend moment dat folklore en natuur samenbrengt. De danseres stelt een hulder voor. Dit is een mythisch Noors boswezen dat reizigers verleidt met zang en dans. Volgens de folklore lokt ze mensen de bergen in. Het is eigenlijk een verleidelijke en gevaarlijke schoonheid. De dans wordt uitgevoerd door studenten van de Noorse balletacademie. Daarna stappen we terug in de trein en vervolgens rijdt hij verder.

Op het scherm in de trein zag ik een beeld van een grote rotswand steil naar beneden met daarin een rechthoekig venster. Achter het rechthoekig venster zag ik op het scherm de Flamsbana trein afgebeeld. Het lijkt alsof er een oog zit in de bergwand. Dit rechthoekig venster is omrand met hout en is afgedicht met een houten frame of rooster van horizontale en verticale planken waar je door kan kijken. Je kan het ook zien als houten ventilatieopeningen. Als de trein in een tunnel is dan kom je deze uitsnijdingen tegen en kan je door het houten frame kijken en heb je een uitzicht over de vallei die overwegend groen en diep is. De trein rijdt verder in de tunnel langs de rotswand. Je beseft dat je in een bergwand rijdt met de trein en dat de aanleg van deze spoorlijn wel degelijk indrukwekkend is geweest. Wat je ziet is het resultaat van visionair ingenieurswerk, brute arbeid en een diep respect voor de natuur.

We komen aan in Myrdal en daar stappen we af van de Flamsbana trein. Daarna nemen we een andere trein die ons naar Geilo zal brengen. Met de trein bevinden we ons nu op de Bergensbanen, de spoorlijn die Bergen met Oslo verbindt. De trein doorkruist het hoogland boven Hardangervidda, een uitgestrekt bergplateau van gletserreliëf en toendra-achtige vegetatie. Het bestaat uit lage, winterharde planten zoals mossen, korstmossen, dwergberken, lage wilgenstruiken, heide en alpine grassen die gedijen in het koude winderige klimaat van dit hoogland. Het is eigenlijk een ruig landschap met uitgestrekte vlaktes, stille waterplassen, meren, steile bergwanden, besneeuwde bergtoppen en het heeft sporen van gletsjerwerking. Het landschap is weids en leeg, met een gevoel van hoogte en afstand. Je voelt je klein, maar verbonden met iets groots. We zitten hier op het meest indrukwekkende traject van de Bergensbanen. Je komt geen dorpen tegen tijdens de treinrit, wel is er verspreide bebouwing te zien van alleenstaande houten huizen, berghutten en boerderijen. De trein rijdt voornamelijk door natuurgebied en hoogland, waar permanente bewoning schaars is.

In Geilo wacht de buschauffeur ons op en met de bus rijden we verder naar het hotel dat ligt in het berggebied Golsfjellet, dat behoort tot de gemeente Gol. Het hotel ligt afgelegen op een hoogvlakte ver weg van de dorpsdrukte. Het hotel ligt in een landschap met alleen maar ruimte en ik maak daar direct een wandeling rond het hotel. Een opvallend element dat ik tegen kwam in het landschap in de directe omgeving van het hotel waren de drie tipi tenten. Ze zijn goed zichtbaar en vormen een rustpunt in het landschap. De tipi’s hebben een traditionele kegelvorm en ze zijn opgebouwd uit lange houten latten of stammen, meestal onbehandeld of licht vergrijsd door weer en wind. Ze zijn niet bekleed met een doek. Het wordt ingezet voor groepsactiviteiten, zoals kampvuuravonden, storytelling of outdoor diners. In de winter kan ze dienen voor een sfeervolle pauzeplek voor wandelaars en langlaufers. Het is bedoeld als rustplek of ontmoetingspunt in het berglandschap. Het past visueel wel degelijk in het open berglandschap. Ik kan ook verschillende paarden in het landschap zien nabij de tipi’s. Er worden hier ook georganiseerde paard rijtochten georganiseerd in het omliggende landschap en bergen.

Het hotel ademt een klassieke bergstijl uit met veel hout, warme kleuren en een rustieke inrichting. De sfeer is er gezellig en familiaal met een mix van traditionele Noorse elementen en modern comfort. In het hotel kon ik ook veel opgezette dieren zien aan de wanden, vooral in gemeenschappelijke ruimtes. Het zijn opgezette herten, elanden, vogels en kleine bergdieren vaak met gewei of in rusthouding. Ze verwijzen naar de jachtcultuur en bergtraditie hier in de streek. Ze maken ook deel uit van de traditionele Noorse bergsfeer die het hotel uitstraalt. Ik kon hier in het hotel ook een grote feest en danszaal vinden waar er s’ avonds live optredens plaatsvinden van bands. Voor het avondeten hebben we in een buffetzaal gezeten en de zaal was eerder ruim en functioneel. De zaal was afgesloten van buitenlicht en hierdoor ervaarde ik dit als een minder gezellige plaats om te eten. Het is functioneel ingericht met de nadruk op capaciteit en efficiëntie. Met de vele lange tafels daar kon men grote groepen plaatsen. De volgende morgen konden we ontbijten in een andere zaal. Ik ervaar deze ontbijtruimte als warmer en gezelliger om te zitten. Hier kan je ontbijten met een zicht op het berglandschap.

De volgende dag rijden we met de bus richting Oslo. We maken een korte stop aan de rustplaats en het tankstation in Fla Kro, langs de route tussen Gol en Oslo. Opvallend zijn de vele laadstations van Tesla die ik hier zie. Noorwegen is wereldwijd de koploper in elektrische mobiliteit. Het politieke doel is dat alle Noorse auto’s emissievrij zijn tegen 2025. In juli 2025 was 97,2% van alle nieuwe verkochte personenauto’s in Noorwegen volledig elektrisch. Daarom zijn er hier ook allerlei stimuleringsmaatregelen om mensen milieuvriendelijker te laten rijden: subsidies, goedkoper parkeren, kosten op tolwegen, tickets van veerboten en het gebruik van bus- en taxistroken. Ze belasten hier de aanschaf van vervuilende benzine- en dieselwagens zeer zwaar. Hier in de stopplaats Fla Kro kan je wel ook nog de tankstations zien om benzine en diesel te tanken. Ook opvallend is het wegrestaurant in Fla Kro. Het gebouw heeft een grasdak, dat een eeuwenoude Scandinavische techniek is voor isolatie en integratie in het landschap. De houten gevels zijn typerend voor deze bergachtige regio. De houten gevels en gele raamomlijstingen geven het een rustieke, uitnodigende uitstraling. Voor het wegrestaurant kan ik nog een houten kar zien staan. Het is louter een decoratief element, maar het verwijst ook naar het agrarisch verleden van de regio.

Vervolgens rijden we naar het indrukwekkende gedenkmonument in Sorbraten dat tegenover het eiland Utoya ligt. Op 22 juli 2011 pleegde Anders Behring Breivik twee gecoördineerde aanslagen in Noorwegen. Een bomaanslag in Oslo en een massale schietpartij op het eiland Utoya. In totaal kwamen 77 mensen om het leven, waarvan 69 jongeren op Utoya. Het was de dodelijkste terreuraanslag in de Noorse geschiedenis. Op het eiland Utoya vond die dag een jeugdkamp plaats met honderden jongeren. Het gedenkmonument bestaat uit 77 bronzen zuilen die de slachtoffers van de aanslagen van 22 juli 2011 symboliseren. Het gedenkmonument is ontworpen door de Belgische landschapsarchitect Bas Smets. Op elke zuil staat de naam en de leeftijd van de 77 mensen die op 22 juli 2011 in Oslo en op het eiland Utoya omkwamen. Het gedenkmonument staat op een ondergrond van Noorse graniet. De zuilen zijn opgesteld in een golvende, ritmische lijn. De zuilen zijn niet symmetrisch, maar subtiel verschoven. Door de gebogen lijn ontstaat een collectieve ruimte, waarin elke zuil een individu is, maar samen een gemeenschap vormt. Bezoekers worden uitgenodigd tot stilte, reflectie en verbondenheid.